Ðề tài: Những người giữ thời gian

Chiếc quả tạ đồng hồ chạy thủng thẳng như nhịp tim, tiếng máy nghe nhạc rè rè từ các đĩa máy cối, những cánh quạt phe phẩy gợi nên không khí cổ xưa giữa nhịp sống sôi động. Đó là sản phẩm của những người thợ "giữ thời gian". Họ kiên trì như những chú ong thợ để song hành cùng với một thú chơi cổ của người Hà thành từ bấy lâu nay.

Nghề kiếm sống

Thợ sửa đồ cổ của Hà Nội đếm trên đầu ngón tay, trừ những người thợ chuyên sửa xe cổ: Lập công ty riêng, mở các trung tâm bảo hành lớn... thì ở đất Hà thành có những ông thợ với những cửa hiệu nhỏ trong phố cổ ngày ngày loay hoay với những quạt cổ, đồng hồ cổ, máy nghe nhạc băng cối Teac A 6010, máy quay đĩa to Pioneer, máy đĩa than Soidhere...

Đa số họ là những người thợ ngoại bậc. Với nghề đồng hồ Hà Nội, người thợ có tên Đào Văn Dư quá nổi tiếng, bởi hơn 500 thợ đồng hồ của Hà Nội và một số tỉnh lân cận đều là học trò của ông. Ông Dư trước mở cửa hiệu ở phố Lý Nam Đế, nay chuyển về số 10 Hàng Phèn để ngày ngày cùng con gái xoay xở với "bệnh nan y" của những chiếc đồng hồ cổ.

Nhìn vào những gì ở trong đó thì không biết bao giờ chủ nhân của nó được nghỉ, dù ông đi qua tuổi hưu đã khá xa và đã 50 năm gắn với nghề sửa đồng hồ. Từ năm 13 tuổi ông đã thành thạo về đồng hồ do món nghề của cha truyền lại, học sư phạm và có quyết định làm hiệu trưởng một trường trong Thanh Hóa, nhưng ông vẫn nhất quyết bỏ nghề bởi ông không muốn xa những chiếc đồng hồ. Năm 1957, Nhà nước thành lập quốc doanh đồng hồ Việt Nam, ông là một trong những người đầu tiên được chọn lựa và đề bạt làm Trưởng ban Kĩ thuật.

Dường như những chiếc đồng hồ công cộng của Hà Nội, từ những chiếc đồng hồ trên các chợ đến đồng hồ lớn ở Bưu điện Hà Nội đều đã qua tay ông. Chính vì tay nghề như vậy nên năm 1967, ông được lực lượng đặc công mời vào tổ đồng hồ hẹn giờ cho đơn vị đặc công đánh mìn để chuẩn bị cho cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân năm 1968, sau đó là những ngày tháng Hà Nội 12 ngày đêm Điện Biên Phủ trên không.

Trong tấm bằng Certificat của Trung tâm Bổ túc nghiệp vụ đồng hồ quốc tế tại Thụy Sĩ (ông tu nghiệp ở đây 1 năm) có ghi rõ: "ông Đào Văn Dư đã chứng minh một sự hiểu biết tường tận về Rado". Hai lần đi bổ túc nghiệp vụ tại nước này, ông đã mang về 7 tấm bằng nghiệp vụ, trong đó có 4 tấm bằng Diploma, dường như ông đã am hiểu kĩ, nắm được bí quyết đồng hồ Thụy Sĩ các loại.

Vậy nhưng đến bây giờ, ông vẫn cần mẫn làm việc để kiếm sống như bao nhiêu nghề khác. Ông bảo, từ trước tới giờ, ông ít khi "đầu hàng" những chiếc đồng hồ "lì lợm", nhưng khi bước sang chữa đồng hồ cổ thì việc không đơn giản như ông nghĩ. Những chiếc đồng hồ cổ bây giờ đều không có linh kiện thay thế, nên có nhiều cái biết là cổ thật đấy nhưng cũng đành bó tay. Trừ những trường hợp như gãy pi nhông, âm kêu không chuẩn, dây cót bị đứt, mạch giãn... là chuyện đơn giản, nhưng cũng có những chiếc đồng hồ mặt men bị vỡ thì không tài nào gắn lại thành chiếc đồng hồ lành lặn được.

Bây giờ ở cửa hàng ông không ít đồng hồ trên dưới 70 tuổi đang nằm lăn lóc vì thiếu linh kiện, cũng đành... quẳng xó, dù rằng việc của đồng hồ là chỉ cần đo được nhịp thời gian. Với ông, sửa đồng hồ cho đo được thời gian không khó, nhưng làm thế nào để khách thỏa mãn với bộ mặt của chiếc đồng hồ cổ mới khó: Chuông phải kêu đúng tiếng chuẩn của nó, con lắc không lắc quá nhanh hoặc quá chậm, phục chế vỏ thế nào để giữ vẻ cổ kính mới là một việc làm khó.

Nếu như chữa đồng hồ có ông Dư, thì "sát thủ" chứng nan y của những chiếc quạt cổ là ông Trần Công Phúc ở phố Tạ Hiện. Ông thuộc típ người "cổ", thích nhạc tiền chiến và văn chương của Tự lực văn đoàn, nhưng 40 năm qua bắt tay vào sửa quạt thì không được phép... lãng đãng theo trang văn và những bài tình ca ấy. Từ một người thợ hàn áp lực của ngành đường sắt, ông rẽ sang sửa chữa quạt một cách tình cờ và hiểu về nó từ thời nó... chưa đủ tuổi thành đồ cổ.

Ngày xưa, ông sửa quạt như một nghề phụ với mục đích là để vợ con từ ăn cơm ngày một bữa thành ăn cơm ngày hai bữa, khỏi phải đi đạp xích lô thêm hay đi bơm xe đạp, bây giờ sửa chữa thành nghề chính lại hì hục cả ngày với quạt để lo cho hai đứa con vào đại học và xin việc làm. Tất cả những loại quạt từ Marelli, Sangzai hỏng hóc đến đâu ông cũng đều sửa được. Việc quấn điện, hiệu chỉnh gió là những chuyện thường ngày. Có những cái "đồng nát" quá nhưng vì ông quá biết về nó nên thiếu linh kiện nào, ông làm thủ công linh kiện đó như là cánh bằng đồng, mũ nhôm, trục nhôm, hay cái hộp số dậm bằng chân dậm của quạt Marelli... Làm những phụ kiện này, có những cái ngốn của ông mất 6 tháng trời, nếu người nào không kiên nhẫn chắc chắn sẽ bỏ cuộc. Từ sáng tới tối cứ ngồi tỉ mẩn với từng nét vẽ để lấy lại hình dáng của phụ kiện một cách chuẩn xác nhất, sau đó mới đưa mẫu cho thợ làm. "Đơn giản, có mài sắt mãi thì cũng đến ngày thành kim. Người ta tín nhiệm mình, mang đồ cho mình chữa trong khi mình làm được thì ngại gì. Mình kiếm được cơm của người ta thì mình phải làm cho người ta đàng hoàng chứ, nếu không thì mình biết về quạt có giỏi đến mấy cũng vứt" - chân lí làm nghề của ông giản dị như thế.--PageBreak--

Chơi… nghề!

Những người thợ này xác định sửa đồ cổ với họ là một nghề kiếm sống, nhưng để làm được nghề phải là một tay chơi "sành" về đồ cổ trước đã. Cuộc chơi của họ không phải là sưu tập hẳn một đống đầy nhà mà chỉ ít chiếc "hàng độc", tìm được điều thú vị trong cuộc chơi đó, nhưng cũng có thể, đi sửa đồ cho người khác, làm sao để chính nghề tôn vinh họ, để được khách trọng vọng, ấy cũng là một cuộc chơi rồi. Cuộc chơi đó họ gọi là "chơi nghề" chứ không đơn thuần chỉ là chơi đồ vật không thôi.

Anh Nguyễn Minh Tuấn từng là một thợ đồng hồ có uy tín tại Hà Nội. Nghề này lúc đầu anh cũng xác định là một nghề kiếm sống, về sau kinh doanh phát đạt, anh chuyển hẳn sang chơi đồng hồ. Trong nhà anh có hơn 50 chiếc đồng hồ các loại, từ đồng hồ bằng đá cổ đến đồng hồ 2 quả tạ cao gần 3m với tuổi đời trên dưới 100 năm. Hài lòng với thú chơi nhưng anh vẫn không quên nghề cũ, thỉnh thoảng đồng hồ của những bạn trong nhóm chơi đồ cổ hỏng hóc gì anh lại có mặt. Anh dùng nghề cho chính cuộc chơi của mình và tuyệt đối không bao giờ lấy tiền sửa.

"Chơi nghề" cũng ba, bảy kiểu chơi. Với anh Tuấn, sửa mà chơi, chơi mà sửa, thì với ông Đào Văn Dư lại thích cái cảm giác mỗi đêm thức, chờ khi nào thành phố Hà Nội im lặng nhất để dõi theo thanh âm của tiếng đồng hồ mà hiệu chỉnh cho đúng mực. Vợ con ông nhiều lúc la lối: "ông bất bình thường hay sao mà ngày thì không làm, đêm thì cứ lõ mõ?", ông chỉ cười ruồi rằng họ chơi cũng như mình chơi. Nhưng ít ai biết, với người thợ quá yêu những nhịp thời gian này, chừng nào chưa trả đồng hồ về với nguyên bản của nó tương đối thì lúc đó ông chưa yên.

Có thể, những người chơi đồng hồ cổ không biết điều này, nhưng ông thì biết, mà biết thì làm. Ông bảo, hiệu chỉnh làm sao để tiếng chuông nghe như tiếng chuông nhà thờ, và làm sao để tiếng vang của đồng hồ J, đồng hồ Rado hay ODO... loại nào phải ra loại đấy. Nốt "đô" trong bản thánh ca phải ra nốt "đô" chứ không thể thành nốt "đố". Còn tiếng gõ của con lắc, cũng phải tận đêm khuya mới có thể lắng nghe được, và lấy... nhịp tim của ông khi bình tĩnh nhất ra so sánh, chừng nào nó thủng thẳng như nhau thì có nghĩa là người chơi đồng hồ đã có thể mãn nguyện với chiếc đồng hồ của mình.

Ông quan điểm: Khách chơi đồng hồ thì mình cũng phải biết chơi lấy cái nghề của mình. Mấy chục năm không mỏi mệt, mà chỉ để khách nghĩ rằng, ông này làm nghề cũng chỉ để kiếm sống không thôi thì bất hạnh lắm. Chính vì vậy mà giới chơi đồng hồ cổ ở Hà Nội thường tham khảo ý kiến của ông về những chiếc đồng hồ.

Ông Phúc "quạt" cũng là một người chơi nghề, ông bắt đầu đi sưu tầm quạt cũ trong các cửa hàng mậu dịch cũ hoặc các nhà cổ Hà Nội thanh lý quạt từ năm 1992. Cả khu phố ngơ ngác nhìn khi ngày ngày ông cứ chở từng chuyến, từng chuyến một... toàn là đồng nát! "Có những cái tôi tìm được khi công nhân dùng để quạt than, cũng có những cái lãng quên trong xó. Tôi nghĩ rằng, rồi một ngày người ta buộc phải nhìn khác về nó, thế là tôi bắt đầu cuộc chơi" - ông nhớ lại, bởi "Nếu tôi không nhầm thì đến một tương lai gần, đồ gỗ Minh - Thanh sẽ làm chủ các thiết bị trong gia đình và người ta sẽ thích những cánh quạt cổ". Ngày đó, người đầu tiên phản đối là vợ ông bởi trong điều kiện không phải dư dật, ông cứ mua về chất đầy nhà, bà thấy "xót". Đôi lúc bà đùa với con rằng "Sau này khi mất đi, bố các con sẽ để lại cho các con một đống sắt gỉ trong nhà", nhưng bây giờ, chính "đống sắt gỉ" đó lại mang đến cho họ cuộc sống tạm ổn ở đất Hà Nội. Trong tập cardvisit mà các khách mua quạt của ông để lại, đa số là VIP: Giám đốc Trung tâm Apollo Kald Muhmood, Lãnh sự Lãnh sự quán Tây Ban Nha Fernardo Mier Duranle, Tham tán phái đoàn ủy ban châu Âu Nachter Gacle...

Dù cuốn theo đời sống cơm áo của một người thợ, nhưng ông vẫn giữ lại những chiếc quạt cổ lâu đời nhất, trong đó có cái từ thời chạy bằng than thỏi là chiếc hiện có một không hai tại Hà Nội, hay chiếc Marelli mà toàn thành phố Hà Nội chỉ có 2 chiếc - một hiện đang treo ở sảnh khách sạn Daewoo - cho cuộc chơi của mình. Ông bảo rằng, từ khi sửa quạt cổ, cái vui của ông là thường được tiếp xúc với những người khách văn hóa rộng, thì chính những gì ông giữ lại, nó càng hiếm hoi thì lại càng thấy cái nghề của mình, dù chỉ là một ông thợ thôi nhưng rất cao quý

nghe cam dong wa that tiec neu co dip duoc gap ong thi hay wa

đã gặp bác DƯ nhưng thấy bác yếu lắm rồi , con trai bác làm là chủ yếu. hiện nay bác chuyển về 32f lý nam đế hà nội